Cho bé bú trong những ngày đầu

Chúc mừng bạn đã vượt cạn thành công! Chúc mừng “Mẹ tròn con vuông” và đặc biệt là chúc mừng “Mẹ Đẹp Bé Khỏe” – hạnh phúc bền lâu.

Chắc hẳn lúc này, vòng tay của Mẹ, nhất là người Mẹ lần đầu có con, vẫn còn lỏng lẽo, vẫn còn lúng túng lắm! Nếu như lúc mang thai bạn lo lắng mong chờ một phần thì lúc này bạn hạnh phúc, bối rối, luống cuống với cả đôi tay của chính mình gấp nhiều phần hơn thế nữa! Bé có đủ ấm không? Bé có đủ no không? Sữa Mẹ có đủ nhiều không? Không biết có bao nhiêu câu hỏi mà cho dù trước đây bạn có tìm hiểu kĩ bao nhiêu, nhiều bao nhiêu thì bây giờ dường như bạn vẫn cảm thấy thiếu, bạn cần hỏi 1 ai đó, bạn cần nghe thêm 1 ai đó, bạn cần biết có bao nhiêu người giống như bạn, họ đã làm thế nào … Hãy chia sẻ với Mẹ Đẹp Bé Khỏe, hãy để chúng tôi, những người đã từng làm cha mẹ, những người có con trai, con gái, những người có chuyên môn và cập nhật kiến thức từ rất nhiều nguồn (không chỉ riêng sách vở) đồng hành cùng bạn! Vâng, chúng tôi sẽ đồng hành cùng các bạn như chúng tôi đã và đang làm những gì tốt đẹp nhất cho trẻ em Việt Nam, cho một thế hệ mới ở Việt Nam.

Mẹ Đẹp Bé Khỏe rất tự hào cùng bạn bắt đầu hành trình chăm sóc bé yêu ngay từ những ngày đầu này.

Vấn đề cần quan tâm đầu tiên khi chăm sóc một em bé sơ sinh ngay từ ngày đầu tiên là: SỮA

Một vài ngày sau sinh, bạn sẽ thấy hiện tượng “cương sữa”. Ngực sẽ có cảm giác căng đau, đôi khi bạn bị sốt nhẹ và cảm thấy mệt mỏi. Nên chườm ngực với nước ấm và hỏi ý kiến bác sĩ về việc dùng thuốc.

Sinh xong khoảng 2-3 ngày, phụ nữ sẽ có sữa trưởng thành. Có nhiều người sẽ thấy vú cương cứng và nhầm là bị tắc tia sữa. Hiện tượng này sẽ hết sau vài lần bé bú. Nếu vì thấy sữa mẹ chưa về mà cho bé bú chai ngay, sau này bé không quen bú mẹ, khiến mẹ tức sữa, con không bú và sẽ gây tắc thật. Nếu bị tức sữa, vú sẽ bị nhức và căng nhiều, để giảm đau tức, các bà mẹ nên xoa bóp nhẹ nhàng ở quầng nâu của nhũ hoa.

Bước 1

Bước 2

Bước 3

Bước 4

Đừng quên rằng con bạn cần bú sữa non càng sớm càng tốt sau sinh. Để giữ gìn nguồn sữa mẹ cho bé, bạn cần phải lưu ý đến việc cho bé bú nhiều lần trong ngày. Trước và sau mỗi lần cho bú bạn nên làm vệ sinh vú sạch sẽ bằng nước ấm. Nên nhớ rằng trạng thái tinh thần của bạn cũng ảnh hưởng đến lượng sữa dành cho con.

Một số mẹo dân gian hay áp dụng và chúng tôi đã kiểm chứng sự hiệu nghiệm là:

–          Trước khi sữa về chườm ngực bằng xôi nếp nóng, sẽ làm sữa thơm ngon.

–          Nếu bị tức sữa, dùng 2 viên men nấu rượu trộn với ít rượu trắng, ngâm khoảng 10 phút cho men nở, sau đó bỏ vào một cái khăn mỏng vo tròn lại và chà lên vùng vú bị tức sữa theo hướng từ ngoài vào trong cho đến khi thấy sữa chảy thành giọt liên tục. Cách làm này vừa làm hết tình trạng tức sữa đồng thời làm thơm sữa mẹ.

–          Nếu qua vài ngày mà sữa không về thì uống sữa ông thọ pha với bia lon khuấy đều lên rồi uống (bia ko ướp lạnh) là có sữa ngay thôi, sữa pha với bia uống cũng dễ, pha sữa đặc nguyên chất với bia không chế thêm nước nóng vào và chỉ uống sau khi sinh thôi, bạn có thể uống tiếp nếu sau đó thấy sữa lại về ít.

Trẻ sơ sinh có nhu cầu bú sữa từ 2 – 3 giờ / lần, tức trong 1 ngày đêm bé sẽ cần bú khoảng 8 – 9 lần. Cần cho bú ở cả 2 bầu vú, cho bú hết bầu vú này thì chuyển sang bầu vú kia.

Sẽ có lắm rắc rối cho các bà mẹ khi nuôi con bằng sữa của mình: không biết mình có đủ sữa cho con không, sao con cứ khóc và bỏ bú… Hãy xác định rõ nguyên nhân trước khi tập cho trẻ bú bình.

Đây là cảm giác chung của các bà mẹ khi thấy bầu vú của mình mềm, trẻ khóc khi cho bú, hoặc ngủ li bì sau một bữa bú sữa bình. Cảm giác này hoàn toàn sai lầm, dẫn đến thực hành sai, kéo theo một chuỗi các hậu quả không tốt cho việc nuôi con bằng sữa mẹ. Thực chất của vấn đề là: sữa mẹ đã có sẵn trong bầu vú từ những tháng cuối của thai kỳ, nhưng vì chưa có động tác mút vú của trẻ nên số lượng ít. Chỉ khoảng 10-20ml (2-4 muỗng cà phê) nên vú mềm và không căng sữa.

Các bà mẹ chưa biết nên cho con bú mẹ không đúng cách, trẻ không mút được số lượng sữa cần thiết nên trẻ khóc. Thế là chọn giải pháp cho trẻ bú bình, làm trẻ no, ngủ li bì, bú mẹ muộn hơn, càng làm sữa lâu xuống hơn.

Muốn sữa “xuống” nhanh, sau khi sanh, vừa vệ sinh mẹ và con xong là cho trẻ bú mẹ ngay, dù bầu vú mềm. Phản xạ tống sữa, tạo sữa chỉ đợi động tác mút vú của trẻ để hoạt động.

–          Với trẻ, lúc mới sanh, số lượng sữa có sẵn trong bầu vú mẹ, dù ít cũng đủ cho trẻ “no và ấm”, đồng thời giúp trẻ chống nhiễm trùng, tiêu phân su sớm hơn.

–          Với mẹ, khi trẻ mút vú sẽ kích thích lên thùy trước tuyến yên tiết ra oxytoxin, làm co bóp cơ trơn của tuyến vú, giúp tống sữa vào miệng trẻ và co bóp cơ tử cung (dạ con), giúp cầm máu sau sanh, kích thích thùy sau tuyến yên tiết ra prolactin, kích thích tế bào tuyến sữa sản xuất ra nhiều sữa hơn.

Mẹ và con nên nằm chung một phòng, hoặc cùng giường, nhờ vậy, mẹ có thể cho con bú bất kể khi nào trẻ muốn. Không nên cho trẻ bú nước, mật ong, nước chanh, sữa bình trước khi bú mẹ.

Như vậy, muốn sữa xuống sớm và nhiều thì cần cho trẻ bú mẹ ngay sau khi sanh, mẹ nằm cùng con và cho trẻ bú nhiều lần – bú theo nhu cầu của trẻ, không cho trẻ uống bất cứ thứ gì khác ngoài sữa mẹ trước cữ bú đầu tiên của trẻ.

Thiếu sữa

Đây là lý do thường gặp nhất để các bà mẹ cho trẻ bú bình. Thực chất, tất cả các bà mẹ đủ sữa cho con mình bú. Chỉ một số rất ít (dưới 2%) bà mẹ là không đủ sữa cho con.

Lý do mà các bà mẹ cho rằng mình thiếu sữa là thấy vú mềm, không căng sữa, trẻ khóc nhiều hoặc trẻ đòi bú nhiều.

Muốn biết trẻ có bú đủ sữa mẹ hay không ta cần kiểm tra số lần đi tiểu và cân nặng của trẻ. Nếu trong ngày, trẻ chỉ bú mẹ, không uống nước mà đi tiểu trên 6 lần nghĩa là mẹ đủ sữa cho trẻ bú. Hoặc ta cân trẻ mỗi tuần, nếu trẻ tăng hơn 125g trong 1 tuần là mẹ đủ sữa cho trẻ.

Như vậy những cảm giác trên của bà mẹ là không đúng, vú mềm là do cấu trúc của vú bà mẹ nhiều mô mỡ nên không sờ thấy như tuyến vú căng sữa dễ nhận thấy ở vú của những bà mẹ ít mô mỡ. Trẻ khóc nhiều vì nhiều nguyên nhân chứ không phải là mẹ thiếu sữa.

Trẻ đòi bú nhiều là do sữa mẹ nhanh tiêu nên trẻ mau đói, đòi bú nhiều hơn, chứ không phải thiếu sữa. Trong một thời gian ngắn, sữa mẹ sẽ tăng lên đủ cho nhu cầu của trẻ, trẻ sẽ đòi bú ít đi.

Trẻ chậm lên cân dù mẹ nhiều sữa?

Mẹ nhiều sữa nhưng trẻ lại chậm lên cân, làm cho sữa mẹ bị oan là “nóng”, “chua” – điều này khiến các bà mẹ cho con bú bình. Thực chất của vấn đề là: thành phần sữa không giống nhau: sữa đầu bữa bú (gọi là sữa đầu – có màu trắng trong), nhiều nước, nhiều đường, nhiều đạm và vitamin; sữa cuối bữa bú (gọi là sữa cuối – có màu trắng đục), nhiều chất béo, đậm độ năng lượng. Tốt nhất là trẻ bú được cả “sữa đầu” lẫn “sữa cuối” thì sẽ nhận hết sự ưu việt của sữa mẹ. Nhưng vì mẹ nhiều sữa nên trẻ mới bú được sữa đầu thì đã no không bú nữa, do đó trẻ chỉ nhận được “sữa đầu” ít năng lượng, nên không tăng cân. Hoặc, do bà mẹ cho con bú một chút bên này, một chút bên kia nên trẻ cũng chỉ nhận được “sữa đầu”. Muốn trẻ lên cân tốt thì cần cho trẻ bú một lần hết một bên bầu vú, nếu còn đói thì bú thêm bầu vú bên kia, và cữ sau cho bú ngược lại (tức là bú vú bên kia trước). Nếu trẻ chưa bú hết 1 bầu vú mà đã no thì có thể vắt bớt sữa đầu ra ly, cho trẻ bú “sữa cuối” trước, sau đó đút cho trẻ uống thêm sữa đầu (vắt ra ly) nếu thấy trẻ còn đói. Dần dần sữa mẹ sẽ điều chỉnh, tiết ra vừa đủ với số mà trẻ cần.

Thấy vú mẹ là ngó lơ

Cha mẹ nào mà chẳng thương con, thấy con cứ nhìn vú mẹ mà quay ngoắt đầu đi nơi khác, la khóc inh ỏi, hoặc có khi thấy vú mình sao nhiều sữa, mà con không tăng trọng tốt, liền vội vàng cho con bú bình ngay, cho rằng sữa mình “chua, nóng” quá, khiến con “chê”!

Trẻ bỏ bú mẹ có nhiều nguyên nhân:

–          Cần xem trẻ có bị bệnh không: nếu trẻ lên cân tốt, chơi ngủ bình thường, không sốt, không có triệu chứng nào khác là trẻ khỏe. Nếu cần, phải đưa trẻ đi bác sĩ kiểm tra sức khỏe.

–          Trẻ bị nghẹt mũi: trẻ có thể bị sổ mũi, nghẹt mũi do nhiễm siêu vi, cần phải thông mũi trước khi bú.

–          Trẻ bị nấm miệng: lưỡi trẻ bị đóng bợn trắng dày và dơ, khi rơ lưỡi trẻ khóc và chảy máu, cần phải đến bác sĩ để có thuốc rơ miệng cho trẻ.

–          Trẻ quá nhỏ (dưới 1.800gr): trẻ không đủ sức mút vú mẹ, cần vắt sữa ra ly đút cho trẻ.

Nếu đã loại trừ các nguyên nhân trên mà trẻ vẫn bỏ bú là do vấn đề bú mẹ:

–          Trẻ bú xa mẹ, trẻ không được bú thường xuyên, không có sự tiếp xúc da kề da (hơi ấm) của mẹ, có thể nói trẻ “giận” mẹ. Do đó, cần gần gũi, ẵm bồng và nói chuyện với trẻ thường xuyên, khi cho bú cũng như lúc trẻ chơi. Nên để mẹ ngủ cùng con, cho trẻ bú nhiều lần, bất cứ khi nào trẻ muốn.

–          Trẻ bú bình: Vì cách bú bình hoàn toàn khác cách bú mẹ. Bú bình là “bú núm” (miệng trẻ chúm lại), còn bú mẹ là “bú quầng” (miệng trẻ mở to). Do đó, không nên cho trẻ bú bình khi đang cho trẻ bú mẹ hoàn toàn. Nếu cần thì cho trẻ uống sữa bằng muỗng và ly. Ngày nay, nếu trong trường hợp bất khả kháng, người Mẹ không thể cho con bú trức tiếp suốt thì có thể xen kẽ các lần bú bình nhưng nên dùng loại bình sữa cổ to để cho trẻ có cảm giác “bú quầng” giống như khi bú mẹ trức tiếp thì trẻ có thể bú được song song cả bú mẹ và bú bình.

–          Tư thế bú sai: làm trẻ không ngậm bắt vú tốt, không nhận đủ sữa, nên trẻ bỏ bú. Cần phải bế trẻ đúng tư thế, đầu và thân thẳng hàng, bụng áp sát bụng mẹ, đỡ vai mông trẻ, mũi trẻ phải đối diện vú mẹ… có như vậy trẻ mới ngậm bắt vú tốt để có thể nhận đủ sữa mẹ.

Cho trẻ bú bình

Các bé sơ sinh từ hai tháng tuổi trở lên thì nên tập cho mút bình (mỗi ngày một bình thôi khoảng 90 – 120 cc sữa vào buổi tối từ 9-10 giờ). Vì theo BS giải thích lúc đấy sữa mẹ chất dinh dưỡng bị giảm rất nhiều. Cho bé bú bình có hai tác dụng một là bé sẽ ngủ sâu hơn thay vì sữa mẹ do ít chất nên dễ đói, còn mẹ thì sẽ tranh thủ ngủ thẳng giấc ít là là đến hai giờ sáng. Thứ hai là tập được cho bé phản xạ mút bình .Đến khi mẹ đi làm trở lại thì không lo bé chê ti bình. Nhưng nếu lúc này, nguồn sữa mẹ dồi dào thì có thể vắt ra ngoài bình để người nhà cho trẻ bú đêm, người Mẹ yên tâm ngủ đủ giấc sẽ tạo thêm nhiều sữa có đầy đủ dưỡng chất cho con.

Sữa và nước: Luôn cho bé ăn & uống bằng nước ấm, tuyệt đối ko dùng nước lạnh hoặc nguội, tránh để bé bị viêm họng.

Bình sữa: chỉ cần mua 1 bình thuỷ tinh nhỏ, 120ml trước. Sau này khi đi làm thì mua thêm 2 bình to 240ml nữa, một bình uống nước nhỏ 100ml. Nhưng khi bé lớn hơn, có thể tự cầm bình lấy thì mua thêm 1 bình nhựa để cầm cho nhẹ.

Núm vú cao su: chỉ mua 1 cái thôi, cỡ S (cho trẻ từ 0-3 tháng tuổi), sau nếu bé chịu bú bình với núm đó thì mua thêm 1 cái cũng hiệu đó, cỡ M. Nếu bé không chịu thì đổi mua loại khác cho đến khi bé chịu bú.

Dụng cụ hút sữa

Dụng cụ hút sữa được sử dụng trong những trường hợp muốn duy trì nguồn sữa mẹ nhưng không thể cho con bú, cụ thể như: bé sinh thiếu tháng (gửi dưỡng nhi), mẹ bị bệnh lý về vú (núm vú lõm, đầu vú ngắn), cho con bú không đúng cách (căng sữa nhưng sữa không ra được, nứt đầu vú). Trên thị trường hiện nay, có ba loại dụng cụ hút sữa cơ bản: bóp bằng bóng, hút bằng ống piton và hút bằng điện. Loại đơn giản cho đến cao cấp có giá từ vài chục ngàn đến cả vài triệu đồng.

Hút bằng dụng cụ hay tay cũng sẽ bị đau nếu không làm đúng cách. Quầng vú là nơi tập trung nhiều nang sữa, do đó khi dùng dụng cụ hút, nên đặt phễu hút vừa ngay quầng vú. Tùy theo loại máy thì thao tác đầu tiên phải nhẹ nhàng để kích thích sữa tiết ra.

Trường hợp bị đau là do ngay từ thao tác đầu tiên đã quá mạnh tay hoặc đặt phễu không ngay quầng vú. Vắt một bên xong khoảng 5-6 sáu phút sau, chuyển sang vắt bên kia. Đối với vắt tay thì dùng ngón trỏ và ngón cái đặt ngay quầng vú và ấn nhẹ nhàng. Nên dùng tay bên này vắt cho vú bên kia sẽ thuận hơn.

Một số ý kiến khác cho rằng dụng cụ hút sữa và làm núm vú to. Bác sĩ Lê Thị Thu Hà – trưởng khoa hậu sản C (bệnh viện Từ Dũ) cho biết, chưa ghi nhận được trường hợp nào núm vú bị to do sử dụng dụng cụ hút sữa, vấn đề này có thể do tâm lý.

Bảo quản sữa: Sữa mẹ chính xác là loại sữa tươi được sản xuất và sử dụng ngay tại “nguồn”, không phải qua một khâu xử lý nào. Sữa tiết ra do dụng cụ hay tay đều cho chất lượng như nhau. Tuy nhiên, cách bảo quản sữa còn quan trọng hơn cả việc hút sữa để tránh mất các chất dinh dưỡng trong sữa mẹ hay ảnh hưởng đến đường tiêu hoá của bé.

Sữa vắt xong, bảo quản sạch ở nhiệt độ bình thường trong vòng 8 giờ. Nếu để ngăn mát tủ lạnh thì phải dùng ngay trong ngày, không được hâm sữa vì sẽ làm mất kháng thể trong sữa mẹ, các vitamin, bạch cầu. Sữa đã vắt ra ngoài nếu muốn để dành cho bé bú thì nhất thiết phải được trữ trong dụng cụ chuyên dụng: bình sữa, túi trữ sữa … Đối với túi trữ sữa chuyên dụng được cất trữ trong ngăn đá tủ lạnh thì tốt nhất nên được dùng trong 1 tháng kể từ ngày được vắt ra. Sữa vắt ra, cho ngay vào túi, ghi rõ thời gian vắt ra, dán vào túi và để ngay vào ngăn đá, nên cất riêng trong 1 cái hộp sạch và có nắp đậy. Khi muốn cho trẻ uống thì để túi sữa đã đông cứng vào ngăn mát tủ lạnh, đến khi sữa tan chảy hoàn toàn thì cho vào bình sữa. Trước khi cho trẻ bú thì ngâm bình sữa vào tô nước ấm (khoảng 60 độ C), kiểm tra sữa vừa đủ ấm thì cho trẻ uống ngay. Sữa này nên cho trẻ bú 1 lần, nếu bú không hết thì bỏ đi chứ không nên để đông lại lần thứ hai. Quan niệm trữ đông sữa Mẹ ở Việt Nam có thể chưa được chấp nhận nhiều nhưng ở các nước phương Tây, và ngay cả Nhật Bản – nước nổi tiếng là có các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm và bảo vệ sức khỏe gắt gao nhất thế giới, đã được áp dụng từ rất lâu. Họ luôn ưu tiên hàng đầu cho sữa mẹ, nếu không thể trực tiếp cho bú họ chọn ngay cách vắt sữa và trữ lại cho con bú. Chỉ khi nào không thể nào khác hơn được để có sữ mẹ cho con bú thì họ mới chọn sữa công thức.

Khi dùng dụng cụ hút sữa, người mẹ nghĩ đến con sẽ khiến sữa mới tiết ra nhiều hơn. Sữa mẹ được tiết ra theo cơ chế phản xạ. Khi bé mút vú mẹ tạo một phản xạ dẫn luồng thần kinh lên não mẹ, kích thích tuyến yên, tiết ra nội tiết tố prolactine vào máu dẫn đến các tế bào tạo sữa ở các nang sữa của tuyến vú để chuẩn bị sữa cho kỳ bú sau.

Đồng thời khi bé bú phản xạ cũng kích thích thuỳ sau tuyến yên tiết ra một nội tiết tố oxytocine có tác dụng co cơ, co bóp các cơ quanh nang sữa và co cơ tử cung (đau bụng dưới), làm tống xuất sữa, phun sữa ra ngoài (bé bú bên này vú bên kia chảy sữa). Điều này còn lý giải nguyên nhân tại sao nếu người mẹ cho con bú trực tiếp, được ôm ấp con thì sữa sẽ tiết ra nhiều hơn.